Insectenhotels

Kleine bewoners met een grote invloed

Insecten zijn overal aanwezig, maar blijven vaak onopgemerkt. Toch vervullen zij functies zonder welke een landschap nauwelijks kan functioneren.

Bijen, zweefvliegen en vlinders bestuiven planten. Lieveheersbeestjes, gaasvliegen, oorwormen en solitaire wespen helpen populaties van bladluizen, rupsen en andere kleine dieren beheersen. Kevers en andere opruimers dragen bij aan de afbraak van dood plantaardig materiaal. Insecten vormen bovendien een onmisbare voedselbron voor vogels, vleermuizen, amfibieën en kleine zoogdieren.

Een insectenhotel kan bepaalde soorten bijkomende nest- en schuilgelegenheid bieden. Het vervangt geen volwaardig leefgebied, maar kan wel een nuttige schakel vormen in een ruimer landschap met bloemenweiden, verwilderde hoeken, dood hout, open bodem, water en een aangepast maaibeheer.

Daarom voorziet KURBI de productie en plaatsing van grote, professioneel opgebouwde insectenhotels op geschikte lokale locaties.

Waarom hebben insecten hulp nodig?

In een natuurlijk landschap vinden insecten nestplaatsen in afgestorven plantenstengels, oude bomen, kevergangen, spleten, dood hout, leemwanden en onbedekte bodem.

Veel van deze structuren verdwijnen wanneer terreinen zeer intensief worden onderhouden:

• afgestorven planten worden onmiddellijk verwijderd;

• oude of dode bomen verdwijnen;

• bermen en graslanden worden frequent gemaaid;

• kale bodem wordt bedekt of verhard;

• hout en takken worden volledig opgeruimd;

• bloemen zijn slechts gedurende een korte periode beschikbaar;

• pesticiden verminderen zowel insecten als hun voedselbronnen.

Ook de gemeente Bierbeek wijst erop dat wilde hoeken, bloeiende hagen, bijenvriendelijke planten en het vermijden van chemische bestrijdingsmiddelen belangrijk zijn voor solitaire bijen en andere insecten. De gemeente beveelt eveneens het gebruik van bijenhotels aan, maar plaatst die maatregel terecht binnen een breder, natuurrijk leefgebied.

Wat is een insectenhotel?

Een insectenhotel is een door mensen gemaakte constructie waarin verschillende nest- en schuilstructuren worden samengebracht.

Afhankelijk van de beoogde bewoners kan het hotel onder meer bestaan uit holle stengels van riet of bamboe; massieve houten blokken met glad geboorde nestgangen; leem of klei; dood hout; schors; takken; dennenappels; stro of houtwol; en nauwe, droge spleten.

Iedere structuur heeft een andere functie. Een metselbij gebruikt bijvoorbeeld een holle gang, terwijl een oorworm eerder een donkere schuilruimte zoekt. Het Vlaams Bijeninstituut benadrukt dat een bijenhotel in de eerste plaats bedoeld is als nestplaats voor solitaire bijen, zoals metselbijen, behangersbijen en maskerbijen.

Een goed insectenhotel is daarom geen willekeurige verzameling materialen. De afmetingen, diepte, afwerking, oriëntatie en bescherming tegen regen bepalen mee of insecten de constructie werkelijk kunnen gebruiken.

Niet alle insecten wonen in een hotel

De naam “insectenhotel” kan de indruk wekken dat alle insecten er baat bij hebben. Dat is niet zo.

Veel wilde bijen graven hun nest in de bodem. Andere soorten leven in oude bomen, onder bladeren, in plantenwortels of in specifieke vegetaties. Vlinders gebruiken een hotel doorgaans niet als permanente verblijfplaats. Hommels bouwen veelal nesten in ondergrondse holten, verlaten muizennesten, graspollen of andere beschutte ruimten.

Een insectenhotel helpt vooral soorten die van nature gebruikmaken van bestaande gangen, holle stengels, spleten of kleine droge ruimten.

Dat onderscheid is belangrijk. De Vlaamse Rode Lijst van 2025 vermeldt 340 soorten wilde bijen. Daarvan zijn 35 soorten regionaal uitgestorven, 14 ernstig bedreigd, 37 bedreigd en 50 kwetsbaar. Vooral hommels, zandbijen en groefbijen zijn sterk achteruitgegaan. Veel van deze soorten nestelen niet in klassieke insectenhotels, maar in de bodem of in specifieke natuurlijke biotopen. Bovengronds nestelende soorten doen het gemiddeld beter dan ondergronds nestelende soorten.

KURBI zal insectenhotels daarom nooit voorstellen als dé oplossing voor de achteruitgang van insecten. Zij zijn één gerichte maatregel binnen een veel breder biodiversiteitsbeheer.

Welke insecten kunnen een insectenhotel gebruiken?

1. Metselbijen

Metselbijen behoren tot de bekendste bewoners van bijenhotels.

Zij gebruiken bestaande holle gangen, bijvoorbeeld in rietstengels of geboorde houtblokken. Het vrouwtje brengt stuifmeel en nectar naar binnen, legt daarop een eitje en sluit vervolgens iedere broedcel af met een wandje van modder of leem. Zo ontstaat in één gang een reeks afzonderlijke kamers.

Metselbijen zijn belangrijke bestuivers. Zij vliegen reeds vroeg in het voorjaar, wanneer fruitbomen zoals appel, peer, kers en pruim bloeien. Door hun actieve bloembezoek kunnen zij een waardevolle rol spelen in tuinen, boomgaarden en landbouwlandschappen.

De rosse metselbij en de gehoornde metselbij behoren tot de soorten die vaak kunstmatige nestgangen gebruiken. Hun aanwezigheid is echter nooit gegarandeerd: zij vestigen zich alleen wanneer ook voldoende voedsel, geschikt bouwmateriaal en een gunstig microklimaat aanwezig zijn.

2. Behangersbijen en bladsnijders

Behangersbijen bekleden hun nestcellen met stukjes blad. Wie goed kijkt, kan soms bijna perfect ronde of ovale uitsneden aantreffen in bladeren van rozen of andere planten.

Het vrouwtje vervoert de afgesneden bladstukjes naar een bestaande gang en gebruikt ze als bekleding en afsluiting van haar broedcellen.

Ook behangersbijen zijn bestuivers. Zij bezoeken verschillende wilde bloemen en tuinplanten en dragen zo bij aan de voortplanting van planten en aan de vorming van zaden en vruchten.

3. Maskerbijen

Maskerbijen zijn kleine, meestal donkere solitaire bijen met lichte of gele tekeningen op het gezicht.

Zij verzamelen geen stuifmeel aan opvallende haren zoals veel andere bijen. In plaats daarvan vervoeren zij nectar en stuifmeel in hun krop. In het nest brengen zij een dun, cellofaanachtig laagje aan waarmee de broedcel wordt bekleed.

Maskerbijen bezoeken kleine, open bloemen en dragen bij aan de bestuiving van diverse wilde plantensoorten.

4. Tronkenbijen

Tronkenbijen zijn kleine solitaire bijen die graag gebruikmaken van smalle gangen in dood hout of van geschikte nestbuisjes.

Zij verzamelen vooral stuifmeel van composieten: planten met bloemhoofdjes zoals margriet, knoopkruid en verwante soorten. Daardoor zijn zij sterk afhankelijk van een omgeving waarin de juiste bloemen aanwezig zijn.

Zij bestuiven verschillende wilde planten en illustreren perfect waarom een insectenhotel nooit los van zijn omgeving mag worden bekeken.

Een hotel zonder geschikte bloemen in de nabijheid is voor een tronkenbij weinig waardevol.

5. Solitaire wespen

Niet iedere wesp leeft in een grote kolonie en verdedigt een papieren nest.

Veel wespensoorten leven solitair. Het vrouwtje bouwt haar eigen nest en verzorgt haar eigen nakomelingen. Verschillende solitaire wespen gebruiken bestaande gangen in hout of holle plantenstengels en kunnen daarom ook in een insectenhotel nestelen.

Afhankelijk van de soort verzamelen zij bijvoorbeeld bladluizen; rupsen; keverlarven; snuitkevers; spinnen; of andere kleine ongewervelden. Deze prooidieren worden als voedsel bij de larven in de nestcellen gelegd.

Solitaire wespen dragen bij aan natuurlijke plaagbeheersing. Zij helpen populaties van andere kleine dieren begrenzen en vormen tegelijk zelf een onderdeel van het voedselweb.

Zij gedragen zich doorgaans veel minder defensief dan sociaal levende wespen, omdat zij geen grote kolonie en geen gezamenlijk nest te verdedigen hebben.

Wespen en Europese hoornaars zijn nuttige dieren en verdelging is niet automatisch de beste keuze. Ook solitaire bijen en hommels worden zijn nuttige insecten.

6. Lieveheersbeestjes

Lieveheersbeestjes gebruiken een insectenhotel doorgaans niet als broedplaats zoals solitaire bijen dat doen. Zij kunnen wel droge spleten, houtwol, bladeren of andere beschutte ruimten gebruiken om te schuilen of te overwinteren.

Veel soorten lieveheersbeestjes en hun larven eten bladluizen. Sommige soorten voeden zich daarnaast met schildluizen, mijten of schimmels. Daardoor behoren zij tot de bekendste natuurlijke bondgenoten van tuiniers en landbouwers.

Een insectenhotel alleen zal echter geen populatie lieveheersbeestjes creëren. Ook voldoende prooidieren, vegetatie en een pesticidearme omgeving zijn noodzakelijk.

7. Gaasvliegen

Volwassen gaasvliegen zijn herkenbaar aan hun fijn geaderde, doorschijnende vleugels. Sommige soorten kunnen droge, beschutte ruimten gebruiken om te overwinteren.

Vooral de larven zijn bijzonder nuttig. Zij eten onder meer bladluizen; jonge rupsen; tripsen; mijten; en eitjes van andere insecten.

Om die reden worden gaasvlieglarven soms ook doelgericht ingezet in biologische gewasbescherming.

Een aangepast compartiment in een insectenhotel kan beschutting bieden, maar ook hier zijn een geschikt landschap en voldoende voedsel doorslaggevend.

8. Oorwormen

Oorwormen zoeken overdag donkere en nauwe schuilplaatsen. Compartimenten met stro, houtwol of kleine spleten kunnen door hen worden gebruikt als rustplaats.

Oorwormen zijn alleseters. Zij eten dood plantaardig materiaal, maar ook bladluizen, insecteneitjes en kleine larven. Vooral in fruitteelt kunnen zij daardoor een nuttige bijdrage leveren aan natuurlijke plaagbeheersing.

Zij kunnen soms ook aan zacht fruit of plantenweefsel eten. Hun rol is dus genuanceerd: zij zijn geen uitsluitend “goede” of “schadelijke” dieren, maar onderdelen van een ecosysteem.

Een hotel is slechts één helft van het verhaal

Een insectenhotel biedt hoogstens woonruimte. De omgeving moet ook voedsel, water, bouwmateriaal en veiligheid aanbieden. Daarom combineert KURBI insectenhotels bij voorkeur met soortenrijke bloemenweiden; bloeiende hagen en struiken; verwilderde natuurhoeken; afgestorven plantenstengels; dood hout; open en onbewerkte bodem; poelen of andere waterbronnen; en een beheer zonder onnodig gebruik van pesticiden.

Een goed insectenhotel is geen decoratief object dat ergens in het landschap wordt neergezet. Het is een zorgvuldig ontworpen nestvoorziening binnen een omgeving die reeds voedsel en andere noodzakelijke leefvoorwaarden aanbiedt.

Welke bedreigde insecten kunnen er baat bij hebben?

Volgens de Vlaamse Rode Lijst van 2025 zijn van de 340 beoordeelde soorten 35 regionaal uitgestorven, 14 ernstig bedreigd, 37 bedreigd, 50 kwetsbaar en 40 bijna in gevaar. Vooral hommels, zandbijen en groefbijen zijn sterk achteruitgegaan. Veel van die soorten nestelen evenwel ondergronds en worden dus niet rechtstreeks geholpen door een klassiek insectenhotel. Een goed geplaatst insectenhotel kan vooral kansen bieden aan bovengronds nestelende soorten die van nature gebruikmaken van holle stengels, spleten of bestaande gangen in hout.

Wat ondersteunt uw onderneming?

Voor € 1.000 exclusief btw ondersteunt uw onderneming de productie en installatie van een groot en professioneel ontworpen insectenhotel binnen het KURBI-project.

De bijdrage omvat, afhankelijk van de locatie:ontwerp van het hotel;

• keuze van geschikte materialen;

• duurzame dragende constructie;

• nestblokken en holle stengels;

• dak en weersbescherming;

• productie en transport;

• veilige plaatsing en verankering;

• afstemming op de omliggende vegetatie;

• opvolging en onderhoud.

Waar mogelijk wordt ook een informatiebord of QR-code voorzien met uitleg over de mogelijke bewoners en de ecologische functie van het hotel.

Welke meerwaarde creëert het project?

Voor bestuivers: Bijkomende nestgelegenheid voor bepaalde bovengronds nestelende wilde bijen.

Voor natuurlijke plaagbeheersing: Schuil- en nestmogelijkheden voor solitaire wespen en andere nuttige roofinsecten.

Voor landbouw: Meer aandacht voor bestuiving en natuurlijke regulering van bladluizen, rupsen en andere kleine plaagorganismen.

Voor bezoekers: Een zichtbare en begrijpelijke toegang tot de vaak verborgen wereld van insecten.

Voor ondernemingen: Een concreet lokaal project dat kan worden bezocht, opgevolgd en feitelijk gedocumenteerd.

Voor de lokale omgeving: Een aanvullende maatregel binnen een breder landschap van bloemenweiden, verwilderde zones, bermen, hagen en open ruimte.

Veelgestelde vragen

Trekt een insectenhotel gevaarlijke wespen aan?: Het kan solitaire wespen aantrekken. Die leven alleen en verdedigen geen groot gezamenlijk nest. Zij zijn doorgaans weinig agressief en vervullen vaak een nuttige rol bij natuurlijke plaagbeheersing.

Helpt een insectenhotel bedreigde bijen?: Sommige bovengronds nestelende soorten kunnen er baat bij hebben. Veel van de sterkst bedreigde Vlaamse bijen nestelen echter in de bodem en hebben meer nood aan geschikte grond, bloemen en een gezond leefgebied.

Zijn alle gebruikte materialen even nuttig?: Neen. Goed afgewerkte nestgangen, holle stengels, dood hout en geschikte leemstructuren zijn meestal waardevoller dan willekeurig opgevulde decoratieve vakken.

Hoe snel wordt een hotel bewoond?: Dat kan variëren van enkele weken tot meerdere seizoenen. Bezetting hangt af van de locatie, het voedselaanbod, het seizoen, het microklimaat en de kwaliteit van de constructie.

Mag het hotel worden aangeraakt?: Bij voorkeur niet. Trillingen, beschadiging of blokkering van nestgangen kunnen de bewoners verstoren.

Wordt het hotel in de winter naar binnen gebracht?: Neen. De ontwikkelende insecten hebben het natuurlijke seizoensritme nodig. De constructie blijft buiten en wordt beschermd door een degelijk ontwerp en dak.

Waarom één groot hotel?: Een groot hotel is zichtbaar, maakt variatie in neststructuren mogelijk en leent zich goed voor monitoring en informatieverstrekking. Ecologisch kunnen meerdere kleinere, verspreide structuren eveneens nuttig zijn. KURBI kan daarom afhankelijk van de locatie ook aanvullende kleinere voorzieningen voorstellen.

Een hotel voor het leven dat meestal onzichtbaar blijft

Wie voor een insectenhotel blijft staan, ziet aanvankelijk misschien alleen hout, stengels en kleine gaatjes. Wie langer kijkt, ziet iets anders. Een metselbij die met modder terugkeert. Een behangersbij met een stukje blad. Een solitaire wesp die een gevangen bladluis naar haar nest brengt. Achter iedere opening speelt zich een klein maar bijzonder verhaal af. Het insectenhotel maakt dat verborgen leven zichtbaar.

Ondersteun een professioneel insectenhotel

Help de productie, plaatsing, opvolging en het onderhoud van een groot insectenhotel mogelijk te maken.

€ 1.000 exclusief btw

Top of Form

Bottom of Form